تاکنون مراسم نکوداشت بسیاری را برای استاد بیضایی برگزار نموده اند و آخرین آن مراسمی است که شهرستان کاشان به پاس سالها تلاش ایرانی ترین نویسنده دوره معاصربهرام بیضایی برگزار نموده و مجموعه این نکوداشت در کتابی به نام سر زدن به خانه پدری به چاپ رسیده است که به اعتقادم از زیباترین مباحث این مجموعه پرسش و پاسخ هایی که میان استاد و علاقه مندان رد و بدل شده است که خالی از لطف نیست که  بخشی ازاین گفتگورا برایتان بنویسم .

نظر شما در باره ی جوایز بین المللی سینمای ایران چیست؟

-         بیضایی :من واقعا تخصصی در باره جوایز جهانی و جشنواره ها ندارم .

س :نظر شما در مورد محدودیت هایی که بعد از انقلاب روی سینمااعمال شد چیست ؟ آیا آنها را مفید می دانید یا نه ؟

    - بیضایی :من فکر می کنم که هیچ محدودیتی با عث رشدی نمی شود ، مگر محدویتی که در برابر ابتذال قرار بگیرد . بعد از انقلاب به عنوان نخستین قدم در برابر ابتذال محدودیت هایی قرار داده شد و باعث شد که جهت سینمای ایران کمی تصحیح شود .این تصحیح سطحی بود ،چون دستوری بود ، نه از ریشه و چون خودش از محدودیت می آمد ؛چنان که بسیاری از محدودیت های دیگر دوره ی قبل را تثبیت کرد و یا برآن افزود ؛ تا آنجا که عملا با یکسو نگری و بد بینی نسبت به روشنفکران _تا حد کینه توزی و حذف کسانی – باعث محدودیت سینما شد .بنا براین آن رشدی که برای سینمای ایران تصور می کردیم ، تحقق پیدا نکرد . سینمای ایران سینمایی است که قابلیت بسیار بیشتر از این دارد ، اگر اندیشیدن در آن آزاد تر شود .

س :اگر بخواهید بهرام بیضایی سازنده فیلم مسافران ،مرگ یزدگرد و ... را تعریف کنید ، چگونه تعریف می کنید ؟

-         بیضایی :با تعریف نکردن .

س :آیا درست است که فکر کنیم نمادین ترین فیلم شما غریبه و مه است ؟

-         بیضایی :وقتی ازمن در مورد خودم قضاوت می خواهید ، کارم را از همیشه مشکل تر می کنید .اصلا مساله مهمی نیست که کدام نمادین تراست  مسابقه ای نیست ؛ و من وقتی فیلم می سازم ، اصلا فکر نمی کنم که دارم فیلم نمادین می سازم یا نه ؟آن چیزی را می سازم که به ذهنم می آید و به ترتیبی که خودم فکر می کنم درست است .

س: مسیح را در کربلا به صلیب کشیدند " این یکی از جمله های فیلمنامه روز واقعه است ، چه شباهتی بین مسیح و امام حسین می بینید ؟

-         بیضایی :هردو اسطوره های دینی و اخلاقی اند !تنها و به خون خود حقیقتی را گواهی دادن ! پیش از آ نها سیاوش است که گناهان ما را به گردن می گیرد و با قر بانی کردن خود باعث آگاهی و نجات ما می شود .

س: نظر تان در باره سنت و مدرنیسم چیست ؟

     - بیضایی :من متخصص این مباحث نیستم ؛ درعین حال در سر زمینی که مردمش در درون احساس آزادی و حتی شورش می کنند ، ودر بیرون _طبق ضوابط –خود مانع آزادی و رشد دیگراناند ، مدرنیسم که عمیقا با آزادی ملازمه دارد ، مثل اغلب چیزهایی که به کشور ما میرسد – ودر فضای پر تناقض ما مسخ شد .و...

س:گویا یکی از دلایل توقیف فیلم باشو غریبه کوچک تیتراژ آن بوده است که هواپیما ها در آن از چپ به راست صفحه حرکت می کردند . منظور از این تیتراژ چه بود ؟

     - بیضایی : کاش از آن ها که چهار سال و نیم فیلم را توقیف کردن می پرسیدید منظورشان چه بود ؟ و این فیلم توسط کسانی که معنویت روی پیشانی شان جا گذاشته بود، با هفتاد و پنج مورد تو قیف شد .اول اینک نمی خواستند اسم سوسن تسلیمی در عنوان بندی بیاید ، چون ایشان زن است ، و گفتند باید اول اسم مرد بیاید که من معنی ایت را دو هزار سال بعد از مرگم هم نخواهم فهمید!و دیگر اینکه مجموعه بمب افکن هایی که از راست به چپ حرکت می کرد ، گفتند معنی این تصویر این است که ما به عراق حمله کرده ایم . ! من پرسیدم یعنی چه ؟ گفتند ، در نقشه جغرافیا ما در سمت راست هستیم و عراق در سمت چپ، گفتم شما در کجای نقشه ایستاده اید ؟اگر جایتان را عوض کنید ، راست و چپ فر ق می کند .

س:بهترین شیوه بازی گرفتن از بازیگران غیر حر فه ای چیست ؟

    - بیضایی :هر کسی در بازی گرفتن شیوه ی خاص خودش را دارد . بعضی از این روش ها تقلب آمیز است . مثلا دوربین مخفی میگذاریدو پوست خربزه زیر پای طرف می اندازید و وقتی لیز خورد و به طور درد ناکی کله پا شد و جیغ کشید ، از او فیلم می گیرید ؛ یا اینکه می زنید تو گوش بازیگر تا اشکش در بیاید و طبیعی جلوه دهد و... این ها اسمش بازی کردن و بازی گرفتن نیست .نابلدی اشتباها گاهی سبک خوانده می شود .بهترین بازیگران غیر حرفه ای را من در فیلم های دوران نئورئالیسم ایتالیا دیده ام که" دزد دوچرخه" و یا "انجیل به روایت متی" از نمونه های فوق العاده است که شخصیت در همه ابعادش بازی و تصویر شده است .اما در فیلم های ما بازیگران غیر حرفه ای اغلب تک بعدی هستند و فقط وانمود می کنند که خودشانند .این که کسی خودش باشد و جملات را شل و تخت و طوطی وار بگوید اسمش بازی نیست ، ولی حتما برای بعضی فیلم ها مناسب است .

س:استاد منتظر صحبت پایانی شما هستیم ؟

     - بیضایی :کاش فیلم ها در بهترین شکل نمایش داده شود ،اما هنوز متعصبانه و متحجرانه فکر می کنند و فیلم های قبل از انقلاب را نشان نمی دهند . چون آن فیلم ها را ایشان تصویب ننموده اند .من مدتی کوشش کردم منطق این عمل را بفهمم , اما نشد و الان هم دیگر هرگز نمی خواهم بفهمم .